Tussen boek en plank

Over het bewerken van proza voor theater

Het is opvallend dat het huidige theater “bevolkt”wordt door producties waarvan wij de personages, locaties, verhalen of thema’s al kennen uit verhalen en romans.
Misschien is het bewerken van prozateksten tot theaterteksten ooit begonnen vanuit een gemis, omdat er te weinig Nederlandstalige toneelteksten waren, maar vandaag de dag kan dat nauwelijks meer een argument zijn. Er is de afgelopen vijftien tot twintig jaar flink geschreven en dat heeft nieuwe toneelschrijvers en oorspronkelijk Nederlandstalige toneelteksten opgeleverd. Kennelijk vinden toneelschrijvers inspiratie in boeken.

In deze publicatie wil Theater & Educatie drie kernvragen centraal stellen:
1. Welke kenmerken van de bewerkte roman of kinderboek heeft de schrijver – theatermaker ertoe gebracht er een theatervoorstelling van te willen maken? De inhoud, een zin, een personage, de taal, de sfeer, de vorm?
2. Welke elementen of kenmerken in het boek heeft de auteur – theatermaker gebracht tot het gekozen theatergenre: teksttheater, muziektheater, bewegingstheater, dans, beeldend theater of objecttheater?
3. Hoe is de bewerking tot stand gekomen (over het schrijf- en maakproces proces)?

Het eerste artikel van deze publicatie – als hommage aan Annekee van Blokland- gaat over theatergroep Bonheur . Bonheur speelt al twintig jaar vrijwel uitsluitend theatervoorstellingen die eigen bewerkingen zijn van literatuur.
Daarna begin Deel 1, Geen woorden maar daden, waarin acht bewerkingen van boeken tot theaterteksten en voorstellingen aan bod komen. Na deze acht beschrijvingen en interviews volgt een analyserend artikel waarin de verschillende vormen en werkwijzen worden vergeleken.
Deel 2 Bewerken of niet? gaat o.a. in op de geschiedenis van het maken van bewerkingen, de juridische aspecten en wordt het (door veel theatermakers bewerkte) werk van Toon Tellegen geanalyseerd. Tot slot wordt kort en krachtig weergegeven hoe enkele bekende auteurs en andere mensen uit het literaire veld aankijken tegen het bewerken van boeken tot theatertekst en voorstelling….want volgens enkele schrijvers moet je van sommige boeken afblijven!