Pianistisch perspectief

de toonaangevende analyse van de pianotechniek. De pianomethode van Tobias Matthay

De pianotechniek is gebonden aan onontkoombare natuurwetten. Zowel de werking van het instrument als de anatomie van de pianist vertoont wetmatigheden die algemeen geldend zijn. Deze principes zijn zo eenvoudig dat zelfs een kind ze kan begrijpen. Tobias Matthay gaf de pianotechniek deze objectief wetenschappelijke basis.

Matthay's diepgaande en toch eenvoudige analyse van de pianotechniek geeft de (leerling)pianist optimale mogelijkheden zijn muzikale voorstellingen te realiseren. Ze verschaft een inzicht en perspectief waarbij de technische horizon zich steeds samen met de artistieke ontwikkeling verlegt en steeds nieuwe en diepere ervaringen zich aandienen. Techniek en muziek zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden.

Dit werk behandelt de theorieën van de Londense componist, pianist en pedagoog. 'Pianistisch perspectief' is daarmee een onmisbaar boek voor pianisten, pianodocenten en –studenten en geïnteresseerde amateurs.

Bob Brouwer geeft Matthay's theorieën op een heldere manier weer en vult deze aan met talrijke oefeningen en muziekvoorbeelden. Naast de pianotechniek behandelt Brouwer belangrijke onderwerpen als interpretatie, lesgeven en studeren.

"Uitgangspunt voor Matthay is inderdaad dat de pianotechniek is onderworpen aan onontkoombare natuurwetten. Dat geldt niet alleen voor de werking van het instrument (een pianist dient dan ook een zeer grondige kennis van dat instrument te hebben), maar even goed voor de anatomie van de pianist. Beide vertonen wetmatigheden en zijn in wezen eenvoudig te begrijpen. Matthay's uitgangspunten mogen dan eenvoudig zijn, de manier waarop hij die heeft verwoord, brengt een mens soms tot wanhoop. Matthay is typisch een schrijver die hardop denkten die zich weinig gelegen laat liggen in zijn opzet. Niet alleen geeft zijn boek een uitstekende samenvatting van de ideeën van Matthay, hij weet ze ook, met steeds als einddoel de muziek, in logisch verband te zetten, zonder daarbij in de voor Matthay zo kenmerkende herhalingen te vervallen. De door hem gegeven oefeningen zijn uitermate zinvol.

Samenvattend: ditboek biedt de vasthoudende (want ook bij Brouwer is Matthay niet altijd gemakkelijke kost...) lezer een schat aan informatie, oefeningen, overwegingen en inzichten waar hij zijn leven lang mee vooruit kan. Een ieder aanbevolen zijn de opmerkingen die Matthay/Brouwer maakt over de rol van het ritme bij de interpretatie, over het memoriseren etc."

Koninklijke Vereniging voor Nederlandse Muziekgeschiedenis (KVNM), november 2006 (ingekorte versie van de recensie van Gerard van der Leeuw in De Rode Leeuw)

"Een boek dat iedere pianist dient te lezen en dat voor het eerst in ons taalgebied een goed overzicht over de bepaald niet gemakkelijke toegankelijke ideeën van Tobias Matthay biedt.

[...]

Een onuitputtelijk boek, met onderwerpen als (let op de logische opbouw!): 'De betekenis van techniek', 'Over horen en luisteren', 'Noodzakelijke kennis van het instrument', 'Toetsbehandeling'. 'Legato en staccato', 'Noodzakelijke kennis van de anatomie', 'Over spanning en ontspanning', 'Van de spieren', 'De driegeleiding van het speelapparaat', 'Over de vingers', 'Over de pols en de hand', 'Over de arm...' etc.

Buitengewoon zijn de hoofdstukken over 'De gedragen arm' en 'Het rotatie-element', wel het hart van Matthay's onderwijsmethode. Ook over interpretatie, studeren, memoriseren en lesgeven staan er memorabele dingen in het boek.

[...]

Het boek is voortreffelijk uitgegeven, met illustratieve foto's en af en toe, zeker om te studeren, iets te kleine notenvoorbeelden. Maar de ware liefhebber zal zich daar niet door laten afschrikken en ze iets groter kopiëren.

Pedagoog als hij is geeft Brouwer aan het eind nog een beknopte samenvatting van Matthay.

Eigenlijk het enige wat ik een beetje mis (en de uitvoerige inhoudsopgave vervangt dit gemis maar ten dele) is een goed register.

Maar al met al: het moge duidelijk zijn: dit is een bijzonder, haast onnederlands rijk boek! Eigenlijk zou iedereen met belangstelling voor muziek het moeten lezen."

- Gerard van der Leeuw, in: De Rode Leeuw, onafhankelijk tijdschrift voor muziek en cultuur

"Dit boek is het alleszins waard om intensief bestudeerd te worden en ik hoop van harte dat het een uitgebreide lezerskring zal bereiken (...) Een aanwinst voor pianospelend Nederland!"

(Willem Brons)

"De ondertitel van het boek klinkt pretentieus, maar wie het boek doorleest moet toegeven dat het klopt. Bob Brouwer is er in geslaagd een buitengewoon heldere uiteenzetting te geven van de techniek van Matthay. Centraal in het denken van Matthay staat het maken van een mooie toon. Dat ideaal is door hem in verschillende publicaties uiteengezet. De geschriften overlappen elkaar vaak en zijn niet altijd even helder.

Bob Brouwer, die als geen ander de techniek van Matthay kent, heeft in heldere bewoordingen alles bij elkaar gezet wat de wetenschappelijke fundering van Matthay's techniek omvat. Vanuit het contact van de vingers met de toets naar het gebruik van de arm worden alle aspecten van het pianospel behandeld.

Het boek bevat vele oefeningen die helder zijn beschreven. Door te experimenteren met de oefeningen zal de lezer zijn techniek verbeteren. Bob Brouwer heeft het boek in eerste instantie bedoeld voor pianodocenten. Uiteraard ben ik het met hem eens dat zij allen dit boek moeten kopen, lezen en uitproberen. Maar ook de pianist die geïnteresseerd is in mooi pianospel moet met dit boek aan de slag. Want zo dient het boek te worden gebruikt: lezen en proberen. Steeds opnieuw. De illustraties in het boek zijn helder en functioneel. Toch zou ik willen aanbevelen een uitgebreide video te maken met de oefeningen. Dan is de techniek van Matthay nog beter toe te passen."

- Ton van der Valk, in: Pianowereld, augustus 2006

"Matthay's methode genoot in zijn tijd veel bekendheid. Het vernieuwende was dat hij zijn studenten bijbracht 'hoe het pianospel tot stand kwam'. Aan het eigenlijke spelen en muzikaal interpreteren ging, in zijn visie, eerst een uiterst belangrijk denk- en bewustwordingsproces vooraf, waaronder grondige kennis van het eigen lichaam en van het instrument; en vooraf precies weten hoe elke noot moet klinken. De Matthay-methode heeft in Nederland nooit veel bekendheid gekregen, deels omdat zijn geschriften niet in het Nederlands verkrijgbaar waren. Met deze publicatie kan iedere geïnteresseerde pianospeler nu met de ideeën van Matthay kennis maken. Het boek is systhematisch opgebouwd, geeft veel oefeningen en bevat achterin een samenvatting van Matthay's gedachten. De auteur (een beroepspianist) leerde Matthay-methode van zijn conservatoriumleraar; hij geeft er lezingen over aan beroepsgenoten. Studieboek voor pianisten."

-Wout Strootman, NBD Biblion, 6 Juli 2006

Inhoud

1. Inleiding

2. Tobias Matthay (1858-1945)

3. De betekenis van techniek

4. Over horen en luisteren

5. Noodzakelijke kennis van het instrument

6. Toetsbehandeling

7. Legato en staccato

8. Noodzakelijke kennis van de anatomie

9. Spanning en ontspanning van de spieren

10. De drie-geleding van het speelapparaat

11. Over de vingers (1)

12. Over de vingers (2) Oefeningen

13. Over de pols en de hand

14. Over de arm (1). De gedragen arm

15. Over de arm (2). Het rotatie element

16. Over de arm (3). Het individuele verticale armgebruik

17. Het mengen van de drie "species"

18. Voorbeelden van armgebruik

19. Inventarisatie van de soorten aanslagen

20. Testen voor vrijheid tijdens het spelen

21. Het spelen van octaven

22. Over houding en beweging

23. Over de vingerzetting

24. Over het vinden van de juiste noten

25. Het gebruik van het dempingspedaal

26. Grondslagen van de interpretatie

27. Over lesgeven

28. Over studeren

29. Matthay in vogelvlucht