Hebben de stukken van Rob de Graaf vaak iets kwetsbaars en geslotens, omdat je deelgenoot wordt van een moeizaam in stand gehouden utopie die elk moment kan breken, in Geslacht is – zoals de titel al voorspelt - de illusie al gebarsten. Ongetwijfeld geinspireerd door de klassieker Who is afraid of Virginia Woolf drinken en roken de twee aftandse yuppen Yokram en Chra erop los en vitten op elkaar met venijn en humor als in een vernietigend spel. Ook in het bijzijn van hun 'beste vriend' Attergat, die zijn nieuwe liefde uit Chili komt voorstellen, draait alles om hun onderlinge woordenstrijd, vol krachtige metaforen, die zich vooral richt op uiterlijk en lichaamsveroudering.
Toch heeft ook dit gezelschap zijn geslotenheid. Met stuitend gemak wordt de Chileen als een exotisch natuurwezen weggezet. Hij zal wel een gelukszoeker zijn, wordt veronderstelt, en de gastvrouw oppert dat zijn man-zijn wordt onderdrukt in zijn homoseksuele relatie en biedt zich aan hem aan. Een vergelijking kan niet uitblijven met de Nederlandse samenleving die, onderling verdeeld, een eenheid probeert te vormen ten opzichte van asielzoekers en andersdenkenden, en ze als collectief een stempel opdrukt. Een existentiële wanhoop blijkt bindend.
De relatie tussen Yokram en Chra, met hun patserige sekte-namen, is even veelzeggend. Yokram is de intellectueel die geen weerwoord heeft tegen de macht van het kapitalisme, waar hij ooit tegen streed door als kraker destructie te bepleiten. Uiteindelijk is hij getrouwd met een ondernemer, die haar leven in het teken van haar bedrijf en het geld heeft gezet. De twee houden elkaar in een verstikkende wurggreep. Zelfs als Chra door kanker wegteert, blijft Yokram haar trouw. Slachtoffer van hun spel wordt het verse paar.
Attergat, die nog enig idealisme leek te koesteren, verenigt beide keerzijden. Hij is als voormalig kraker bedrijfseconomie gaan studeren en vervolgens als wethouder in een stadsdeel beland, verantwoordelijk voor de stratenaanleg. Voor zijn avontuur met de Chileen en in de hoop op een nieuwe jeugd heeft hij zijn baan opgegeven. Maar even makkelijk als hij bezweert van hem te houden, zegt hij uit te kijken naar iets nieuws zodra de Chileen weg is. Deze keert terug naar zijn land om te trouwen met de vrouw die op hem wachtte. Het beviel hem toch niet echt in Nederland, te koud en kil - ook de zogenaamde natuurmens blijkt enig pragmatisme niet vreemd.
Geslacht ging op 5 februari 2004 in première, gespeeld door Dood Paard.
Fragment
Chra en Kilo
[In het huis van Attergal]
Kilo
Qué bebes? Cerveza, té....
Chra
No...- yes...- tea...-
No Spanish, me....- No alcohol either...- ha ha ha
It's OK with you?
Where Attergal?
Kilo
He works...- I don't know
Chra
Listen, you...- don't tell him I been here, OK?
There's no need to
Kilo
Why you come?
Chra
I don't know
I want to come...- to talk to you...-
Godverdomme, kan ik niet gewoon...-
Dat Engels, dat gaat niet
Can I speak Nederlands?
Kilo
Yes
Ja
I can understand
I go to language school now
And Attergal always...-
Chra
Attergal, Attergal altijd...-
Daar gaat het me juist om, jongen
Ik dacht aan hoe je hier zit, zo beklemd
Als een pad in een te klein terrarium
Heb je wel goed over alles nagedacht, toen je daar in dat land van je nog lekker onder je strooien hoed in de zon zat
Ik weet het niet
Ik dacht - misschien wil je wel eens praten
't Is toch anders, lijkt me, met een...-
Of maakt jou dat niets uit? Vrouwen, bedoel ik - kan dat je echt niets schelen? Ik kan het me niet voorstellen...-
Ik zag je zo kijken, toen, zo geknakt en dat heeft me niet los gelaten
Weet je - ik zit ook klem in..- in allerlei dingen
Kilo
Perdón
Tengo que irme un momento
[Kilo af; Chra blijft gewoon doorpraten, alsof hij er nog is]
Chra
Ik heb altijd zo hard moeten werken om op mijn benen te blijven staan
En daarbij ben ik zo alleen geweest
Je hebt hem gezien - Yokram
Die is zo volkomen met zichzelf bezig
Hij heeft zogenaamd boeken gelezen
Hij heeft een visie op de wereld, schijnt het - al heeft hij aan mij nooit uit kunnen leggen wat het nu precies is, dat wat hij allemaal ziet
Samen nieuwsgierig zijn we allang niet meer
Wat ons bij elkaar houdt is alleen nog maar gewenning - of misschien moet je het wederzijds medelijden noemen
Compassie van de machtelozen
We blijven naar elkaar lachen, zoals apen doen wanneer ze willen laten zien dat ze niet op vechten uit zijn
Daarom woon ik in mijn honger
En daarom woont in mij de honger
Mijn lichaam gaat langzaam kapot, Kilo
Ik weet niet wat ik verder nog moet
Ik weet niet hoe ik het kan verdragen
Jij hebt dat toch ook, ik heb het gezien
Laten we...- Jezus, wat zeg ik allemaal
Kilo?
[Kilo op]
Chra
Wat zeg je tegen me?
Je moet iets zeggen
Ik vind jou zo'n vat vol zoete olie
Je mag me niet teleurstellen
Weet je echt niet hoe het voelt?
Echt niet? Nooit?
Ik heb nog iets zachts dat je aan kunt raken
Als je niet te hard duwt - want dan voel je mijn botten
Kilo
Kom
Probeer het, alsjeblieft
Laat me niet voor niets gekomen zijn
Kilo
Please
I don't...-
Chra
Ja wel
Niet zeggen dat je dat niet wil
Hoe kun je zeggen dat je 't niet wil als je niet weet wat het is?
Kilo
What is it you want?
You think I'm all alone?
You think I'm not happy?
Chra
Not happy? You?
Ja - precies
Daar gaat het juist om
Twee keer ongelukkig, dat is een basis, jongen
Wij kunnen elkaar bevrijden
Ik heb je zoveel uit te leggen
En ik zie, ik weet dat je het zult begrijpen
You
You honest
You nature
You butterfly, hoe heet het
I alone
I business woman, you know
Making money all the time
So sad
Kilo
I don't want money
Please...-
Chra
Nee - dat bedoel ik toch helemaal niet
Het enige
Het enige wat ik wel bedoel...-
Het is koud, Kilo
Het is koud en jij moet me vasthouden
Jij moet een man zijn, een dier
De pony waar ik op reed toen ik een meisje was
Kilo
It's better you go
Attergal comes home
Chra
Ik kom naar je toe
Ik kom kruipend naar je toe, Kilo
Als het kan
Als het mag
Kilo
Sorry
I feel bad
You must understand that I...-
Chra
OK
Niet zeggen
Ik weet het, ik begrijp het
Ik ben een gruwel voor je oog
Ik ben een vrouw, een Europees skelet
Een onbewoonbaar huis, dat ben ik
Een koude grot waaruit het doodsvocht komt gedruppeld
En die grot, daar wil jij niet naar binnen
En jij loopt liever in de open lucht
Hoe heette dat park? Concepción...-
Kilo
Anunciación
Chra
Ach, man, wat kan mij dat schelen
Als jij niet naar mij luistert, wat heb ik dan met jou te maken
Nog meer egocentrisme - dat verdraag ik niet
Kilo
You do not take me serious
I am no oil
I am a man
Chra
Als je een man was dan deed je wel anders
Dan zou je op zijn minst een poging doen om de bloem die ik je voorhoud te plukken - al is het ook niet meer dan een pluizige paardebloem
[Attergal op]
Attergal
Chra
Wat zie je eruit
Ik bedoel...-
Sorry
Gaat het?
Ik wist niet dat je hier zou zijn
Chra
Je moet het doen
Hij moet het doen, Attergal
Zeg jij het dan tegen hem
Hij moet het van me aannemen
Of heb ik nergens recht op?
Ik heb geen contact meer
Met niets en met niemand
Ik weet wat verrotting is
Laat me toch
En laat hem toch
Hij wil het
Hij wil het net zo erg als ik, alleen hij weet het nog niet
Hij heeft nee gezegd
Hij heeft nee tegen mij gezegd maar ik ben al niet kwaad meer
Attergal...-
Kilo...-
Please… |
'Het gaat slecht met de moderne Europeaan, lijkt Rob de Graaf met zijn toneelstuk te willen zeggen. Hij is egocentrisch, eenzaam, verward en affectief verwaarloosd. Idealen heeft hij niet meer en het enige waarvan hij is bezeten, is zijn eigen sterfelijkheid.' (…) 'De tekst kent alleen maar hoogtepunten, geestig en pijnlijk tegelijk, en Dood Paard vond een vorm waarin niet alleen plaats is voor satire maar ook voor compassie. Soms slaat het realistische kamerspel van Manja Topper, Gillis Biesheuvel, Oscar van Woensel en Anil Jagdewsing ineens om in een pathetisch carnaval. Schmink wordt opgesmeerd, Bach opgezet en een optocht van erbarmelijke schertsfiguren trekt voorbij, met een groteske Christus-aan-het kruis en wenende volgelingen. Het is om te huilen en om te lachen tegelijk, en een groter compliment kan ik niet verzinnen.' (Anneriek de Jong, NRC Handelsblad, 17-02-2004)
'Onder dit spervuur van wansmaak, kitsch en feestelijke gekte blijft het drama schrijnen. Het drama openbaart zich als een soort virus van onmacht dat zich thuis voelt in deze chaos van zachte kussens, scherpe tongen en relativerende, tegendraadse speelstijlen. Geen ontkomen aan.' (Peter van Strien, Dagblad van het Noorden, 27-02-2004) |
