Optische effecten in de film

aanzetten tot een semiotische analyse

De digitale revolutie heeft ons denken over beelden grondig gewijzigd. Tot voor kort onvermoede vormen van beeldmanipulatie hebben onze traditionele visie op het beeld radicaal op de helling gezet. Tezelfdertijd hebben deze 'nieuwe beelden' ook de aandacht gericht op een aantal visuele technieken en fenomenen die vooral met de eerste jaren van de film werden geassocieerd, zoals overvloeiers, trucages, irissen, superposities, e.d. Wat vandaag schering en inslag is op MTV, was de pioniers van de filmkunst verre van onbekend. Film is immers niet alleen een kwestie van verhaal, montage, mise-en-scène. Het medium heeft ook fundamenteel te maken met een aantal ingrepen in de beelden en de beelddrager zelf, die de filmtheorie gewoonlijk samenbrengt onder de noemer 'optische effecten'.



Optische effecten in de film beoogt een theoretisch model te construeren dat ons toelaat deze effecten te begrijpen en er een eigen betekenis aan toe te kennen. Hiervoor grijpt Jack Post terug op het baanbrekende werk van de Franse semioticus Christian Metz, dat - samen met de niet minder belangrijke publicaties van o.m. Louis Hjelmslev - aan een zeer rigoureuze herinterpretatie wordt onderworpen. Steunend op het werk van Jacques Aumont, A.J. Greimas en Jacques Fontanille, wiens onderzoek hier voor het eerst in het Nederlands wordt voorgesteld, ontwikkelt Jack Post een semiotisch model dat de optische effecten niet langer als narratieve of thematische eenheden beschouwt, maar eindelijk recht doet aan hun onherleidbare visuele specificiteit.



Deze aandacht voor het strikt visuele karakter van de optische effecten biedt de auteur ook de kans te pleiten voor een nieuwe vorm van semiotiek, die het ongrijpbare van het beeld respecteert zonder daarbij de vrije hand te laten aan de interpretatiedrift van de analist.