Reflecties. Film als filosofie

Welke film maakt uw leven de moeite waard? Wat betekent voor u filmische hartstocht? Kunt u over schoonheid op het witte doek ook nog iets filosofisch vertellen, iets over (im)moraliteit, waarheid/ werkelijkheid en/of tijd/ruimte? Wat zijn voor u de filosofische kenmerken van overtuigend filmisch vertellen? Hoe kunnen klassiek en modern denken in film samengaan? Kan de hedendaagse film een remedie zijn tegen het nihilisme, het ontbreken aan geloof in deze wereld? Vindt u troost bij het witte doek?

Deze en andere vragen legde filmwetenschapper Johan Swinnen voor aan zeven bekende hedendaagse filosofen: Hubert Dethier, Willem Elias, Anna Luyten, Ann Meskens, Jean Paul Van Bendegem, Antoon Van den Braembussche en Etienne Vermeersch.

Iedereen werkte enthousiast mee. Het idee van de filosofie die naar de bioscoop gaat maakte iets wakker. Hersens werden gekraakt in de grot van Plato. Het vertellen en verbeelden van verhalen in de vorm van een film was lang een onbekend en onderschat fenomeen, maar met de vragen als socratische uitnodiging gingen de filosofen rechtop zitten. Niet alleen om te antwoorden vanuit een wijsgerig perspectief maar ook om hun persoonlijke ervaringen te koppelen aan hun reflectie(s).

Het resultaat is een inspirerend en verrassend boek waarin zeven al dan niet canonieke films aan bod komen met een onverwachte verscheidenheid aan onderwerpen:
_ Etienne Vermeersch: Het zevende zegel (Det Sjunde Ingelet) (Ingmar Bergman, 1957) en het schaakspel met de dood;
_ Ann Meskens: Play Time (Jacques Tati, 1967) en het visioen hoe de toekomstige wereld en niet uit moet zien;
_ Antoon Van den Braembussche: Adaptation (Spike Jonze, 2002) met z?n waanzinnige plotwendingen;
_ Anna Luyten: Magnolia (Paul Thomas Anderson, 1999) over spijt, berouw, zonde en de rol van het toeval;
_ Hubert Dethier: L' Année Dernière à Marienbad (Alain Resnais, 1961) en de abstracte thriller, het liefdesverhaal en de filosofische puzzel;
_ Jean Paul Van Bendegem: Drowning by Numbers (Peter Greenaway, 1988) en de rol van cijfers om de wereld te ordenen;
_ Willem Elias: The Great Dictator (Charles Chaplin, 1940) en de satirische kijk op Hitler en parodie op Mussolini.

Maar alle zeven films hebben ook iets gemeen in de ogen van de filosofen: ze zijn visionair.

Reflecties. Film als filosofie maakt ons duidelijk hoe elke tijd behoefte heeft aan zijn eigen film(s). De waarde ervan blijkt niet afhankelijk van zijn esthetische kwaliteiten op zich, maar van de uitwerking op de kijker. Je kijkt (en leest) mee met de filosoof en dat leidt tot een verrassende essentie: de mogelijkheid van een verzoening met het leven door de troost van de filmische schoonheid. Zowaar een happy end, niet in de film, maar wel voor de denkers over filmbeelden.